အောက်တိုဘာလထုတ်-၂၀၁၅၊ မော်ကွန်း မဂ္ဂဇင်း အမှတ်(၂၈)မှ မျက်နှာဖုံး ဆောင်းပါးဖြစ်ပါသည်။
လင်းမြတ်နှင့် မင်းလွင်ရေးသည်။
ဦးအောင်နိုင်သည် ငယ်စဉ်က သန်စွမ်း၏။ သူ အသက် သုံးဆယ်အရွယ်တွင် မြဝတီဘက်၌ သစ်လုပ်ငန်းသွား လုပ်စဉ် မြေမြှုပ်မိုင်းနင်းမိ၍ ဘယ်ခြေတစ်ဖက်ကို ဒူး အောက်မှ ဖြတ်ပစ်လိုက်ရသည်။ ယခု သူ တပ်ဆင်ထား ရသည့် ခြေတုမှာလည်း သူ့ကိုကောင်းမွန်စွာ အထောက်အပံ့မပေးနိုင်။ ခြေတု၏ ခြေခုံနေရာမှာ ကွဲ နေပြီး ခြေတုတစ်ခုလုံး ကြေးတက်ကာ မည်းနေသည်။
ခြေတုတပ်သည့်ဘက်ကို အားပြုရပ်ပါက ဒူးအောက် အရွတ်များက အသားကို ဆူးနဲ့ ထိုးလိုက်သလို နာကျင်လာ၍ လမ်းဝေးဝေးမလျှောက်နိုင်ဟု ဦးအောင်နိုင်က ဆိုသည်။ ချိုင်း ထောက်ဝယ်ရန်လည်း သူ့မှာ ငွေလုံလောက်စွာ မရှိ။
ခြေထောက်တစ်ဖက်ဆုံးရှုံးသွားချိန်မှစ၍ သာမန်လူတစ် ယောက်လို ကောင်းမွန်စွာ လမ်းမလျှောက်နိုင်ဘဲ သူ၏အချိန် များကို ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့အပြင်က အိန္ဒုရွာလေးတွင် ညီ၊ ညီမတို့နှင့်အတူ ကုန်ဆုံးလာခဲ့သည်မှာ ဆယ့်ငါးနှစ်ခန့် ကြာ ခဲ့လေပြီ။ တစ်ကိုယ်ရေတကာယသမား ဦးအောင်နိုင်သည် အသက် ၄၅ နှစ် ရှိပါပြီ။
လာမည့်ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေးရန် ဦးအောင်နိုင် အားခဲ ထားသည်။ မဲစာရင်းတွင် သူ့အမည်ပါလာသည်ဟုလည်း သူ့ညီ ပြောပြ၍ သူသိထားသည်။ ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတုန်းက မဲစာရင်းတွင် သူ့နာမည်ပါမလာ၍ ဦးအောင်နိုင် မဲမပေးခဲ့ရ။ ၁၉၉ဝ ရွေးကောက်ပွဲတုန်းကလည်း မဲပေးရန်အသက်မီသည့်တိုင် မဲမပေးဖြစ်ခဲ့။
Photo: ANFREL အင်ဒိုနီးရှားမှ မသန်စွမ်းမဲဆန္ဒရှင် တစ်ဦး
ဘဝတွင် ပထမဆုံးမဲပေးခွင့်ရမည့်အခွင့်အရေးကို အမိ အရ ဖမ်းဆုပ်ယူချင်သည့်တိုင် ဦးအောင်နိုင်အတွက် စဉ်းစားစရာ တစ်ခုရှိနေသည်။
”မဲပေးနိုင်၊ မပေးနိုင် ကျွန်တော် အတိအကျမပြောနိုင်ဘူး ဗျာ။ မဲရုံအနီးအဝေးအပေါ် မူတည်သေးတယ်” ဟု ဦးအောင်နိုင် က ခြေတုတပ်ထားသော သူ၏ ဘယ်ဘက်ခြေထောက်ကို လက် ဖြင့် ပွတ်နေရင်း ညည်းသည်။
ဘားအံမြို့နှင့် ၁၃ မိုင်လောက်ကွာဝေးသည့် ဦးအောင်နိုင် တို့ အိန္ဒုရွာလမ်းများက မြေနီလမ်းများဖြစ်ကြပြီး အချိုင့်အခွက် အမို့အမောက်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ မညီမညာဖြစ်နေသော ထိုရွာလမ်းများသည် ဦးအောင်နိုင်အတွက် သွားလာရန် အဆင် မပြေ။ မိသားစုဝင်တစ်ယောက်ယောက်၊ မိတ်ဆွေတစ်ယောက် ယောက်က သူ့ကိုလိုက်ပို့လျှင်တော့ မဲသွားပေးဖြစ်မည်ဟု ဦးအောင်နိုင်က ဆိုသည်။
ဦးအောင်နိုင်ကဲ့သို့ ကိုယ်အင်္ဂါမသန်စွမ်းသူများအပြင် မြန်မာ နိုင်ငံရှိ အခြားသောမသန်စွမ်းသူများအတွက် အတားအဆီး ကင်းသည့် ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထားမရှိသေးသောကြောင့် ၎င်းတို့အတွက် ရွေးကောက်ပွဲ၌ လူအများနည်းတူ မဲပေးခွင့်ရရန် အကန့်အသတ်များစွာရှိနေသည်ဟု မသန်စွမ်းသူအဖွဲ့အစည်း များက ထောက်ပြပြောဆိုကြသည်။
”တစ်နိုင်ငံလုံးမှာရှိတဲ့ ကျွန်တော်တို့ မသန်စွမ်းတွေ အတွက် မဲရုံထဲကိုရောက်အောင်သွားနိုင်ဖို့က အကြီးမားဆုံး အခက်အခဲ တစ်ခုပဲ”ဟု မသန်စွမ်းသူများ ရှေ့ဆောင်အဖွဲ့ တည် ထောင်သူ ကိုနေလင်းစိုးက ပြောပြသည်။ ကိုနေလင်းစိုးသည် ငယ်စဉ်က ပိုလီယိုရောဂါရရှိပြီးနောက် အောက်ပိုင်းချည့်နဲ့ သွား သူဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ဘီးတပ်ကုလားထိုင်ကို အသုံးပြုနေ ရသည်။
မသန်စွမ်း မဲပေးခွင့်ရရေး
‘မသန်စွမ်းသူဆိုသည်မှာ မွေးရာပါဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ ကိုယ်ကာယ၊ အမြင်၊ အပြော၊ အကြား၊ အသိ ဉာဏ်၊ စိတ်ပိုင်း၊ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးပိုင်း၊ အာရုံခံစားမှုပိုင်းဆိုင် ရာ တစ်ခုသို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ချို့ယွင်းအားနည်းချက်များ ရေရှည်ခံစားနေရသူကို ခေါ်သည်’ဟု ၂ဝ၁၅၊ ဇွန် ၅ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် မသန် စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေးဥပဒေက အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မသန်စွမ်းသူများကို ကိုယ်အင်္ဂါမသန်စွမ်း သူ၊ အမြင်အာရုံမသန်စွမ်းသူ၊ အကြားအာရုံမသန်စွမ်းသူ၊ ဉာဏ် ရည်အားနည်းသူဟူ၍ လေးမျိုးသတ်မှတ်ထားသည်။ ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ (WHO) ကတော့ မသန်စွမ်းမှု ကိုးမျိုးရှိသည် ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
အမြင်၊ အကြား၊ လှုပ်ရှားမှုစသည့် သုံးချက်က မြန်မာ နိုင်ငံသတ်မှတ်ချက်နှင့် တူညီပြီး ကျန်ခြောက်မျိုးမှာ ဉာဏ်ရည် မသန်စွမ်းမှု အမျိုးအစားထဲတွင် အကျုံးဝင်သည်ဟု လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာန၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဒေါ်ယုယုဆွေက ဆိုသည်။
မသန်စွမ်းမှုအမျိုးအစားများ သတ်မှတ်ခြင်းမှာ တစ်နိုင်ငံ နှင့် တစ်နိုင်ငံ မတူသော်လည်း ထိတွေ့ မှုအာရုံအားနည်းသူ (ထုံ ကျဉ်နေသူ)၊ စိတ်အမူအရာထူးခြားသူ၊ နှလုံးအစားထိုးခြင်း စ သည့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများကို ခွဲစိတ်လဲလှယ်ထားရသူ နှင့် မသန်စွမ်းမှု တစ်မျိုးထက်ပိုသူများကို မသန်စွမ်းမှုစာရင်း ထဲတွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
မသန်စွမ်းသူများသည် ကမ္ဘာဦးမှသည် ယနေ့အချိန်အထိ လူ့အဖွဲ့အစည်းအသိုက်အဝန်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ရှိနေ ခဲ့ကြပြီး ၂ဝ၁၁ ခုနှစ် WHO ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် မသန်စွမ်းသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံပါဝင်သည့် အရှေ့တောင်အာရှတွင်တော့ မသန်စွမ်း သူဦးရေ သန်း ၉ဝ ရှိပြီး ယင်းအရေအတွက်သည် ဒေသတစ်ခုလုံး လူဦးရေ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တော့ မသန်စွမ်းသူဦးရေ နှစ်သန်းသုံး သိန်းကျော်(၂,၃၁၁,၂၅ဝ ဦး)ရှိနေပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦး ရေ၏ ၄ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိနေကြောင်း ၂ဝ၁၄ ခုနှစ်အတွင်း တစ်နိုင်ငံလုံးကောက်ယူခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံလူဦးရေနှင့် အိမ် အကြောင်းအရာ သန်းခေါင်စာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ မသန် စွမ်းသူများထဲတွင် အမြင်အာရုံမသန်စွမ်းသူဦးရေသည် အများ ဆုံးဖြစ်ပြီး မသန်စွမ်းသူအားလုံး၏ ထက်ဝက်ကျော်ရှိသည်ဟု ဆို ပါသည်။
ထိုမျှသော မသန်စွမ်းထုထဲမှ မသန်စွမ်းသူမည်မျှ မဲပေးနိုင် မည်ကို အတိအကျ မခန့်မှန်းနိုင်ဟု မြန်မာနိုင်ငံ မသန်စွမ်းသူများ ရှေ့ဆောင်အသင်းမှ ကိုနေလင်းစိုးက ဆိုသည်။
လာမည့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မသန်စွမ်းသူများအတွက် ရည်ရွယ်သည့် စံပြမဲရုံများကို ရန်ကုန်ရှိ မသန်စွမ်းကျောင်းများနှင့် နီးစပ်သည့် နေရာများတွင် စီစဉ်ထားရှိပေးရန် မသန်စွမ်းအဖွဲ့ များနှင့် ဆွေးနွေးစဉ် သဘောတူထားကြောင်း ရန်ကုန်တိုင်းဒေသ ကြီး ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးကိုကိုက ဆိုသည်။
”မဲရုံတိုင်းမှာတော့ လုပ်မပေးနိုင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ မသန်စွမ်းအများစုရှိတဲ့နေရာတွေမှာတော့ အဆင်ပြေအောင် လုပ်ပေး မယ်”ဟု ဦးကိုကိုက မော်ကွန်းကို ပြောသည်။
ကော်မရှင်က ပြုလုပ်ပေးမည့် အဆိုပါ စံပြမဲရုံများအတွက် သာမန်လူများအပြင် မသန်စွမ်းသူမဲဆန္ဒရှင်များပါ အဆင်ပြေစွာ မဲပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်ဟု ဦးကိုကိုက ဆိုသည်။ အကြား အာရုံမသန်စွမ်းသူများအတွက် လက်သင်္ကေတပြ ဘာသာစကား (Sign Language) ဖြင့် ဗီနိုင်းပိုစတာတွင် ရေးဆွဲပြထားမည်ဟု သူက ဆိုသည်။
အမြင်အာရုံမသန်စွမ်းသူများအတွက်မူ ဘရေးစာ (မျက် မမြင်သူများရေးသည့် Braille စာ) ဖြင့် မဲပေးနိုင်ရန် စီစဉ်ပေး မည်ဟု မျက်မမြင်ကျောင်းများကို ကမ်းလှမ်းခဲ့ကြောင်း ဦးကိုကို က ဆိုသည်။
မသန်စွမ်းသူများအနေနှင့် မိမိတို့ယုံကြည်ရသူကို ခေါ်ယူ၍ မဲပေးမည်ဆိုလျှင်လည်း ရွေးကောက်ပွဲနည်းဥပဒေများက ခွင့်ပြု ပေးထားသည်။
‘ဆန္ဒမဲပေးသူသည် မသန်စွမ်းသူဖြစ်လျှင် သက်ဆိုင်ရာ မဲ စာရင်း၌ပါရှိသော မဲဆန္ဒရှင်၏ ဖခင်၊ မိခင်၊ ဇနီး၊ ခင်ပွန်း၊ သား၊ သမီး၊ ညီအစ်ကိုမောင်နှမအရင်းတစ်ဦးဦး၊ သို့မဟုတ် မသန်စွမ်း သူကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်သော သူတစ်ဦး၏ အကူအညီ ဖြင့် ဆန္ဒမဲပေးခြင်းကိုလည်း ခွင့်ပြုရမည်’ဟု ရွေးကောက်ပွဲ နည်းဥပဒေများတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ယင်းအပြင် ‘မဲရုံသို့ လာရောက်ဆန္ဒမဲပေးသူသည် ကျန်း မာသန်စွမ်းခြင်းမရှိသောကြောင့် မိမိဆန္ဒပြုပြီးသော ဆန္ဒမဲ လက်မှတ်ကို မဲပုံးထဲသို့ထည့်နိုင်စွမ်းမရှိလျှင် မဲရုံအဖွဲ့ဝင်များသည် ထိုသူအား ဆန္ဒမဲထည့်နိုင်စေရန် ကူညီရမည်’ဟုလည်း ပါရှိသည်။
သို့သော် သွားရေးလာရေး အခက်အခဲနှင့် မဲရုံအတွင်းမှ မဲပုံးများတင်ထားသည့် စားပွဲများ မြင့်နေခြင်းတို့သည် မသန်စွမ်း သူများ(အထူးသဖြင့် လမ်းမလျှောက်နိုင်သူများအတွက်) လက် လှမ်းမမီနိုင်သော အနေအထားများဖြစ်သည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံ ခရစ်ယာန်မျက်မမြင်များ မိတ်သဟာယအဖွဲ့ (ခဝဲခြံမျက်မမြင် ကျောင်း) မှ အမှုဆောင်အတွင်းရေးမှူး ဦးစောသောင်းကြည်က သုံးသပ်သည်။
သူကိုယ်တိုင်လည်း အမြင်အာရုံမသန်စွမ်းသူတစ်ဦးဖြစ် သည့် ဦးစောသောင်းကြည်က သူကဲ့သို့သော မသန်စွမ်းသူများ အား သီးခြားမဲရုံဖြင့် မဲပေးစေမည့် အစီအစဉ်ကို လက်မခံ။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မျက်မမြင်များကို သီးသန့်ခွဲ၍ မျက်မမြင်စာဖြင့် မဲပေးစေပါက ၎င်းတို့ပေးသည့် မဲလက်မှတ်ကို ကြည့်ပြီး မသန်စွမ်းသူများ ပေးသည့် မဲလက်မှတ်ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည့်အတွက် လွတ်လပ်စွာ မဲပေးခွင့်အား ထိခိုက်မည်ကို မလိုလား၍ ဖြစ်သည်ဟု ဦးစောသောင်းကြည်က ဆိုသည်။
”ကျွန်တော်ဖြစ်ချင်တာကတော့ ပြည်သူတွေနဲ့အတူ ကျွန်တော်တို့ ယုံကြည်ရတဲ့လူတွေကို ခေါ်ပြီး မဲပေးမယ်”ဟု ၎င်း၏ ဆန္ဒကို ပြောပြသည်။
ရွေးကောက်ပွဲတွင် မသန်စွမ်းသူများအတွက် အခက်အခဲရှိ လိမ့်မည်ဆိုသည်ကို မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ ပြည်သူ့လွှတ် တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်ပြီး လာမည့်ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ဝင်ရောက်အရွေးခံမည့် ဒေါ်ဖြူဖြူသင်းက မှန်းဆထားသည်။
ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲရုံအဖြစ်အသုံးပြုမည့် ကျောင်းတချို့ မှာ မသန်စွမ်းသူများ ကိုယ်တိုင်သွားလာပြီး မဲပေးနိုင်မည့် အနေ အထားမရှိသည့်အတွက် ထိုအခြေအနေမျိုးတွင် မဲရုံတွင် တာဝန် ယူကြမည့် ပါတီကိုယ်စားပြုကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ မဲရုံဝန်ထမ်းများကလည်း မသန်စွမ်းသူများ မဲပေး ခွင့် မဆုံးရှုံးအောင် အကူအညီများပေးရန် လိုအပ်သည်ဟု ဒေါ်ဖြူဖြူသင်းက ဆိုပါသည်။
”ကျွန်မတို့နိုင်ငံမှာ မသန်စွမ်းတွေ အလွယ်တကူ မဲပေးနိုင် ဖို့အတွက် တော်တော်ကို လိုနေပါသေးတယ်” ဟု သူက ဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနည်းတူ ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများရှိ မသန်စွမ်း များအတွက်လည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် အခက်အခဲများကြုံရလေ့ ရှိသည်ဟု လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲများစောင့်ကြည့်ရေး အာရှကွန်ရက် (Asia Network for Free Elections – ANFREL ) မှ Mission Coordinator ဖြစ်သူ မစ္စတာဘီဒါ ယက်ဒတ်စ် (Mr.Bidhayak Das) က မော်ကွန်းကို ပြောပြသည်။
”ရွေးကောက်ပွဲနေ့မှာ မသန်စွမ်းတွေ တွေ့ကြုံရလေ့ရှိတဲ့ ပြဿနာတွေက မဲရုံတွေကို ရောက်အောင် သွားဖို့ကိစ္စပဲ”ဟု သူက ဆိုသည်။
နိုင်ငံတော်တော်များများတွင် မသန်စွမ်းများ မဲရုံသွားပြီး မဲပေးရန်အတွက် အဆင်ပြေအောင်လုပ်ပေးထားသည်များ မရှိ တတ်ဟုလည်း ဘီဒါယက်ဒတ်စ်က ဆိုသည်။
”ဥပမာ¼နိုင်ငံတော်တော်များမှာ မဲရုံတွေဟာ လှေကား အသုံးပြုပြီး တက်သွားရတဲ့ နှစ်ထပ်အဆောက်အအုံတွေမှာ လုပ် ကြတာများတယ်။ ဘီးတပ်ကုလားထိုင်နဲ့သွားနေရတဲ့သူတွေ၊ မျက်မမြင်တွေနဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းချက်ရှိနေတဲ့သူတွေ အတွက် အဲဒီအခက်အခဲတွေကို ကျော်လွှားဖို့ဆိုတာက တော် တော်စိန်ခေါ်မှုများတယ်”ဟု သူက ဆိုသည်။ အပိုင်း( ၂ )သို့

